Brak daty w testamencie – czy testament nadal działa?
Pisząc testament własnoręczny w domowym zaciszu, łatwo o czymś zapomnieć. Bardzo częstym błędem jest pominięcie daty lub wpisanie jej w sposób nieprecyzyjny (np. samo „wiosna 2024”). Czy takie przeoczenie automatycznie przekreśla ważność całego dokumentu?
W skrócie: NIE zawsze. Choć prawo wymaga wpisania daty, jej brak nie zawsze unieważnia testament. Dokument pozostanie ważny, jeśli jego niedatowanie nie rodzi konkretnych, poważnych wątpliwości.
Co na to przepisy? Zasada i ważny wyjątek
Zgodnie z ogólną zasadą (art. 949 § 1 Kodeksu cywilnego), prawidłowo sporządzony testament własnoręczny powinien być w całości napisany ręką spadkodawcy, podpisany i opatrzony datą.
Jednak ten sam artykuł w § 2 wprowadza istotny wyjątek. Testament bez daty pozostaje ważny, jeżeli ten brak nie wywołuje wątpliwości co do:
-
Zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu (czyli czy w chwili pisania był świadomy i mógł świadomie podjąć decyzję),
-
Treści testamentu,
-
Wzajemnego stosunku kilku testamentów (jeśli zmarły zostawił po sobie więcej niż jeden dokument).
Przykład: Jeśli spadkodawca cieszył się pełnią zdrowia psychicznego, nigdy nie był ubezwłasnowolniony i napisał w życiu tylko jeden, jasny i klarowny testament – brak daty nie wpłynie na jego ważność.
Kiedy brak daty doprowadzi do nieważności?
Problem pojawia się wtedy, gdy z powodu braku daty nie da się ustalić kluczowych faktów, a w sprawie rodzinnej zaczyna się spór. Testament bez daty zostanie uznany za nieważny, jeżeli:
-
Istnieją wątpliwości co do stanu zdrowia testatora: Na przykład spadkodawca pod koniec życia cierpiał na chorobę psychiczną lub demencję. Bez daty nie sposób ustalić, czy dokument powstał w okresie, gdy był on w pełni świadomy, czy już w trakcie zaawansowanej choroby.
-
Zmarły zostawił kilka testamentów: To klasyczna sytuacja konfliktowa. Jeśli odnaleziono dwa testamenty o różnej treści (np. jeden notarialny z datą, a drugi odręczny bez daty), brak możliwości ustalenia, który z nich powstał później, unieważni dokument niedatowany.
Warto wiedzieć, że tak samo jak brak daty traktuje się podanie daty niepełnej (np. „rok 2021”, „wrzesień”) lub ewidentnie nieprawdziwej – o ile uniemożliwia to ustalenie dokładnego momentu testowania. Oczywiste, drobne pomyłki (np. „202” zamiast „2022”) nie dyskwalifikują jednak dokumentu.
Uwaga na rygorystyczną wykładnię przepisów przez sądy
Wokół braku daty przez lata toczyły się spory prawne. Dawniej sądy podchodziły do sprawy łagodniej – uważało się, że jeśli w toku sprawy spadkowej uda się udowodnić (np. zeznaniami świadków), kiedy w przybliżeniu dokument powstał, to testament można „uratować”.
Obecnie jednak Sąd Najwyższy (m.in. w postanowieniu z 15 czerwca 2022 r., sygn. II CSKP 509/22) reprezentuje znacznie surowsze stanowisko. Zgodnie z nowym podejściem: liczy się samo powstanie wątpliwości. Jeśli brak daty rodzi wątpliwości (np. co do relacji z innymi testamentami), dokument staje się nieważny i nie ma już znaczenia, czy w sądzie dałoby się te wątpliwości później jakoś wyjaśnić za pomocą innych dowodów.
