Czy można zapisać konkretną rzecz konkretnej osobie w testamencie?

Zapis zwykły

Jeśli piszemy testament samodzielnie (testament własnoręczny) i wskażemy w nim, że konkretny przedmiot ma przypaść danej osobie, dokonujemy tzw. zapisu zwykłego (art. 968 § 1 Kodeksu cywilnego).

• Jak to działa? Z chwilą śmierci spadkodawcy osoba wskazana w testamencie (zapisobierca) nie staje się automatycznie właścicielem tej rzeczy. Cały majątek najpierw przejmują spadkobiercy.

• Skutek prawny: Zapisobierca staje się wierzycielem spadkobierców. Zyskuje wobec nich roszczenie prawne i może żądać, aby przepisany mu przedmiot został mu formalnie wydany (np. aby spadkobiercy podpisali z nim umowę przeniesienia własności auta czy przekazali mu biżuterię).

Zapis windykacyjny – automatyczne przejście własności

Jeżeli zależy nam na tym, aby wskazana osoba stała się pełnoprawnym właścicielem konkretnej rzeczy już w momencie naszej śmierci, bez konieczności proszenia spadkobierców o jej wydanie, musimy sporządzić testament u notariusza. Pozwala na to instytucja zapisu windykacyjnego (art. 981(1) § 1 Kodeksu cywilnego).

• Jak to działa? Zapisobierca windykacyjny nabywa przedmiot zapisu ex lege (z mocy samego prawa) z chwilą otwarcia spadku. Sąd w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku oficjalnie wymienia osobę zapisobiercy oraz przedmiot, który automatycznie stał się jej własnością.

• Co można zapisać w ten sposób? Katalog jest ściśle określony. Może to być m.in. rzecz oznaczona co do tożsamości (konkretna nieruchomość, auto), zbywalne prawo majątkowe, przedsiębiorstwo lub gospodarstwo rolne, czy też ustanowienie na rzecz danej osoby użytkowania lub służebności.

• Ważny wymóg formalny: Zapis windykacyjny jest ważny wyłącznie wtedy, gdy testament został sporządzony w formie aktu notarialnego. Jeśli wpiszemy go do testamentu napisanego odręcznie w domu, nie wywoła on skutku automatycznego przejścia własności (sąd może go co najwyżej zinterpretować jako zapis zwykły).

Zapisobierca windykacyjny ma prawo podjąć autonomiczną decyzję o przyjęciu bądź odrzuceniu takiego zapisu, niezależnie od tego, czy jest również powołany do dziedziczenia reszty spadku. Musi jednak pamiętać, że w pewnych sytuacjach może ponosić odpowiedzialność za ewentualne uzupełnienie zachowku wobec osób uprawnionych.

Pułapka: Co jeśli „zapiszemy” w ten sposób cały majątek?

Bardzo częstym błędem jest pisanie testamentu, który składa się wyłącznie z wyliczenia konkretnych przedmiotów (np. „Mieszkanie zapisuję córce, działkę synowi, a oszczędności żonie”). Spadkodawca myśli, że dokonał serii zapisów, nie powołując formalnego spadkobiercy całego majątku.

Jeżeli spadkodawca przeznaczył oznaczonej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, to zgodnie z art. 961 KC osobę tę poczytuje się – w razie wątpliwości – nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku. Jeżeli z treści testamentu wynika, że wymienione przedmioty wyczerpują prawie cały spadek, prawo nakazuje traktować te osoby nie jako zapisobierców, lecz jako spadkobierców powołanych do całego majątku. W razie wątpliwości sąd uzna, że osoby te dziedziczą spadek w częściach ułamkowych, które odpowiadają wartości przeznaczonych dla nich przedmiotów.

Podsumowanie

Przekazanie konkretnego przedmiotu w testamencie jest w pełni wykonalne. Jeśli zależy Państwu na szybkim i bezkonfliktowym przejściu własności (np. nieruchomości) na wybraną osobę, najlepszym rozwiązaniem jest instytucja zapisu windykacyjnego.