Konto bankowe po śmierci właściciela – co dzieje się ze środkami?

Wygaśnięcie umowy o prowadzenie rachunku bankowego

Co do zasady, zgodnie z art. 59a Prawa bankowego, umowa rachunku bankowego osoby fizycznej wygasa z chwilą jego śmierci. Z chwilą powzięcia informacji o śmierci posiadacza rachunku, bank co do zasady blokuje dostęp do rachunku bankowego do chwili ustalenia osoby posiadającej tytuł prawny do zgromadzonych na rachunku środków.

Ewentualne wypłaty dokonane przez pełnomocnika po śmierci właściciela (przed zablokowaniem rachunku przez bank) będą stanowić rozporządzanie majątkiem spadkowym bez uprawnień i mogą rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą względem prawowitych spadkobierców.

Wyjątki – kiedy bank wypłaci środki postępowań spraw spadkowych?

Prawo bankowe przewiduje istotne wyjątki, dzięki którym określone kwoty można wypłacić z konta zmarłego jeszcze przed oficjalnym potwierdzeniem praw do spadku.

• Zwrot kosztów pogrzebu Zgodnie z art. 55 ust. 1 pkt 1 Prawa bankowego, bank jest obowiązany wypłacić z rachunku zmarłego kwotę wydatkowaną na koszty pogrzebu posiadacza rachunku. Wypłata ta następuje na rzecz osoby, która faktycznie poniosła te koszty – niezależnie od tego, czy jest ona spadkobiercą, czy osobą spoza rodziny. Zgodnie z przepisami, podstawą do wypłaty jest przedłożenie w banku rachunków (np. z zakładu pogrzebowego, kwiaciarni, zarządu cmentarza). Ustawa zastrzega jednak, że wypłacana kwota nie może przekraczać kosztów urządzenia pogrzebu zgodnie ze zwyczajami przyjętymi w danym środowisku.
• Dyspozycja wkładem na wypadek śmierci Instytucję tę reguluje szczegółowo art. 56 Prawa bankowego. Posiadacz m.in. rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego (tzw. ROR) lub lokaty terminowej może polecić bankowi dokonanie wypłaty określonej kwoty po swojej śmierci wskazanym osobom. Zgodnie z ustawą, krąg tych osób jest ściśle ograniczony do najbliższej rodziny: małżonka, wstępnych (rodziców, dziadków), zstępnych (dzieci, wnuków) lub rodzeństwa. Co istotne, łączna kwota takich wypłat, nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku ogłaszane przez Prezesa GUS za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku – w maju 2026 r. limit wynosi ok. 190.000 zł.

Co kluczowe wyżej opisane kwoty – tj. wypłacone w ramach zwrotu kosztów pogrzebu lub na podstawie dyspozycji nie wchodzą do spadku po posiadaczu rachunku. Oznacza to, że osoba wskazana otrzymuje środki niezależnie od procedury dziedziczenia i ewentualnych długów spadkowych. Środki te podlegają natomiast doliczeniu do spadku na potrzeby obliczana zachowku (tematyka obliczania zachowku została szczegółowo omówiona w innym wpisie kancelarii).

Jak spadkobiercy mogą uzyskać dostęp do reszty środków?

Pozostałe na rachunku pieniądze wchodzą w skład masy spadkowej zmarłego na zasadach ogólnych. Aby móc nimi dysponować, spadkobiercy muszą wykazać swoje prawa do spadku wobec banku (jako osoby trzeciej). Wynika to wprost z art. 1027 k.c., który stanowi, że względem osoby trzeciej spadkobierca może udowodnić swoje prawa z dziedziczenia tylko za pomocą dwóch dokumentów zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia (sporządzanego u notariusza) lub prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Dopiero po przedstawieniu jednego z tych dokumentów bank odblokuje środki. Jeśli spadkobierców jest kilku, wypłata nastąpi proporcjonalnie do ich udziałów w spadku lub na podstawie przedłożonej umowy (bądź postanowienia sądu) o dziale spadku.

Co w przypadku konta wspólnego?

Powyższe zasady nie dotyczą rachunków wspólnych (prowadzonych dla kilku osób). W odniesieniu do rachunku tego typu dyspozycja wkładem na wypadek śmierci jest niedopuszczalna. W przypadku rachunku wspólnego to umowa z bankiem określa dalsze losy konta po śmierci jednego ze współposiadaczy.

W zależności od regulaminu danego banku i podpisanej umowy:

• rachunek może przekształcić się w rachunek indywidualny żyjącego współposiadacza,
• umowa może ulec rozwiązaniu,
• w miejsce zmarłego mogą wejść jego spadkobiercy.

Najczęściej stosowanym w praktyce rozwiązaniem jest przekształcenie konta w rachunek indywidualny, co pozwala żyjącemu posiadaczowi (np. małżonkowi) na dalsze korzystanie z pieniędzy. Należy jednak pamiętać o prawie spadkowym: stosownie do art. 922 k.c., udział zmarłego w środkach zgromadzonych na wspólnym koncie staje się częścią masy spadkowej. Uprawnieni spadkobiercy mają zatem pełne prawo żądać od żyjącego współposiadacza stosownego rozliczenia tych środków w ramach działu spadku.